Cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT môn Lịch sử
Có một con số trong đề Lịch sử khiến nhiều thí sinh mất điểm oan: đúng 2 trong 4 ý của một câu Đúng/Sai chỉ được 0,25 điểm, không phải 0,5. Hiểu nhầm chỗ đó, người học kỹ vẫn thua người biết cách phân bổ sức.
Cấu trúc này từ đâu mà có
Cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT không phải là kinh nghiệm truyền miệng giữa các khoá. Nó là một văn bản có số hiệu, ngày ban hành và hiệu lực rõ ràng: Quyết định 764/QĐ-BGDĐT ngày 08/3/2024 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Quy định về cấu trúc định dạng đề thi Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025.
Quyết định 764/QĐ-BGDĐT, ngày 08/3/2024
Quyết định đưa ra ba dạng thức câu hỏi dùng chung cho cả kì thi: trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn, trắc nghiệm Đúng/Sai, và trả lời ngắn. Mỗi môn lấy một tổ hợp khác nhau từ ba dạng ấy — và đây là chi tiết đáng nhớ nhất với người thi Sử: môn Lịch sử chỉ dùng hai dạng đầu, không có phần trả lời ngắn. Bạn sẽ không phải tự điền con số nào vào ô trống như bạn cùng phòng thi môn Lý hay Hoá.
Biết điều đó có ích hơn vẻ ngoài của nó. Trên mạng có không ít bài mô tả đề Lịch sử theo khuôn của môn khác, hoặc chép lại một con số đã cũ. Cứ đối chiếu với văn bản gốc thì mọi tranh cãi đều kết thúc nhanh. Bản đầy đủ nằm ở Quyết định 764/QĐ-BGDĐT trên Thư viện pháp luật.
Đề gồm những phần nào
Đề Lịch sử có hai phần, tổng cộng 28 câu, thang điểm 10, làm trong 50 phút.
| Phần | Dạng câu | Số câu | Điểm |
|---|---|---|---|
| I | Trắc nghiệm nhiều lựa chọn (4 phương án) | 24 | 6,0 |
| II | Trắc nghiệm Đúng/Sai, mỗi câu 4 ý | 4 | 4,0 |
| Tổng | 28 | 10,0 |
Nhìn bảng thì thấy ngay điều đầu tiên đáng chú ý: 4 câu ở Phần II gánh 4,0 điểm, tức mỗi câu đáng giá bằng bốn câu Phần I gộp lại. Một phần chỉ chiếm một phần bảy số câu nhưng nắm hai phần năm số điểm. Hai phần khác nhau không chỉ ở dạng câu hỏi mà còn ở cách cộng điểm — và Phần II cộng không đều.
Phần I: 24 câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn
Phần I có 24 câu, mỗi câu bốn phương án và chỉ một phương án đúng. Mỗi câu 0,25 điểm, tổng 6,0 điểm — hơn một nửa bài thi nằm ở đây, và đây cũng là phần dễ về đích nhất nếu học chắc.
Không có quy định trừ điểm khi trả lời sai. Vậy nên đừng để trống ô nào: một ô chưa tô thì chắc chắn 0 điểm, một ô tô đại vẫn còn một phần tư cơ hội. Nghe thì hiển nhiên, nhưng năm nào cũng có thí sinh ra khỏi phòng thi mới nhớ ra mình bỏ trống mấy câu cuối vì hết giờ. Đó là lý do phần phân bổ thời gian bên dưới đáng đọc kỹ.
Phần II: 4 câu Đúng/Sai, mỗi câu 4 ý
Mỗi câu ở Phần II mở đầu bằng một ngữ liệu — một đoạn tư liệu gốc, một bảng số liệu, hoặc một nhận định của nhà nghiên cứu — rồi kèm bốn ý a, b, c, d. Với từng ý, thí sinh trả lời Đúng hoặc Sai. Bốn ý là bốn lệnh hỏi độc lập: sai ý này không kéo theo sai ý kia.
Điểm của một câu không chia đều cho bốn ý mà tính luỹ tiến theo số ý trả lời đúng:
| Số ý đúng | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|---|---|
| Điểm | 0 | 0,1 | 0,25 | 0,5 | 1,0 |
Hãy dừng lại ở hàng này một chút: đúng 2 trong 4 ý chỉ được 0,25 điểm — một phần tư của câu, chứ không phải một nửa. Muốn trọn 1,0 thì phải đúng cả bốn.
Làm một phép tính nhỏ sẽ thấy hệ quả rõ đến mức khó chịu. Bốn câu mà câu nào cũng đúng hai ý: cả Phần II được 1,0 trên 4,0. Cũng bốn câu ấy, nếu chắc chắn trọn vẹn một câu và bỏ hẳn ba câu còn lại, vẫn được 1,0. Nói cách khác, đoán bừa cho đủ mặt gần như không đem lại gì.
Cách làm hợp lý vì thế đi ngược với bản năng: thay vì rải đều bốn câu cho yên tâm, hãy chọn câu nào có ngữ liệu mình đọc vững nhất và chốt chắc từng ý một. Một câu trọn vẹn đáng giá bằng bốn câu lưng chừng cộng lại.
Bốn chỗ một mệnh đề hay sai
Các mệnh đề ở Phần II hiếm khi sai một cách lộ liễu. Chúng thường sai ở một trong bốn chỗ, và biết trước bốn chỗ ấy thì đọc nhanh hơn hẳn:
- Sai mốc thời gian — sự kiện có thật, nhưng bị đẩy sang một năm hoặc một giai đoạn khác.
- Sai chủ thể — việc có thật, nhưng gán cho một tổ chức, một nhân vật hoặc một quốc gia khác.
- Từ tuyệt đối — "chỉ", "mọi", "tất cả", "hoàn toàn", "duy nhất". Một chữ như thế biến một nhận định đúng thành sai, vì lịch sử hiếm khi tuyệt đối.
- Sai kiến thức nền — mệnh đề mâu thuẫn với điều sách giáo khoa đã khẳng định.
Riêng với những lệnh hỏi bắt đầu bằng "tư liệu trên phản ánh…", hãy bám sát ngữ liệu chứ đừng bám kiến thức của mình. Một nhận định có thể hoàn toàn đúng về lịch sử mà vẫn sai ở câu đó, đơn giản vì đoạn tư liệu được trích không hề nói tới điều ấy.
Phân bổ 50 phút làm bài
50 phút cho 28 câu, trung bình chưa tới hai phút một câu. Nhưng chia đều là hỏng: một câu Phần II có bốn ý và thường kèm ngữ liệu dài, nên nó ngốn thời gian gấp mấy lần một câu Phần I.
- Khoảng 25 phút cho Phần I. Câu nào chưa chắc thì đánh dấu rồi đi tiếp — đừng giằng co, vì một câu khó cũng chỉ bằng một câu dễ về điểm.
- Khoảng 20 phút cho Phần II. Đọc trọn ngữ liệu một lượt trước khi xét từng ý, đừng vừa đọc vừa quyết.
- Khoảng 5 phút cuối để soát và tô nốt những ô còn trống.
Đây là gợi ý phân bổ, không phải quy định in trong đề. Sau vài lần bấm giờ thật, mỗi người sẽ tự biết mình cần nhiều hơn ở phần nào — và đó mới là con số đáng tin với riêng bạn.
Đề rơi vào những phần nào của chương trình
Đề bám chương trình Lịch sử ở cả ba lớp 10, 11 và 12, theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Kho đề trong ứng dụng cũng dựng theo đúng ba lớp đó, kèm phần riêng cho kì thi tốt nghiệp, nên luyện tới đâu là đối chiếu được tới đó.
Trong ứng dụng, kho đề chia theo từng lớp rồi tới từng kì: Học kì 1, Học kì 2, và riêng lớp 12 có thêm phần Thi THPT Quốc gia dựng đúng cấu trúc 24 + 4 nói ở trên. Ở mỗi kì có hai lối đi: chọn một đề tạo sẵn để làm đi làm lại và so điểm giữa các lần, hoặc rút một đề ngẫu nhiên từ toàn bộ kho khi muốn gặp câu mới.
Luyện đề thế nào cho sát
Làm trọn một đề trong đúng 50 phút, thay vì nhặt từng câu lúc rảnh. Áp lực thời gian là một phần của kì thi, và nó chỉ quen được bằng cách chịu nó nhiều lần.
Xem lại câu sai ngay sau khi chấm, lúc còn nhớ mình đã nghĩ gì khi chọn. Để sang hôm sau thì chỉ còn nhớ đáp án đúng chứ không còn nhớ vì sao mình chọn sai — mà chỗ học được nằm đúng ở lý do đó.
Ứng dụng giữ lại những câu đã trả lời sai để ôn riêng, nên không phải tự chép ra sổ. Trả lời đúng thì câu đó được gỡ khỏi danh sách; sai lần nữa thì nó ở lại. Cách này giữ cho phần ôn luôn đúng bằng chỗ mình còn hổng, chứ không phình ra theo số đề đã làm.
Trước khi luyện đề, nên nắm khung thời gian của cả tiến trình lịch sử: rất nhiều câu chỉ cần đặt được sự kiện đúng chỗ trên trục thời gian là đã loại được hai phương án — và đó cũng là cách nhanh nhất để bắt lỗi "sai mốc thời gian" ở Phần II. Xem dòng thời gian lịch sử Việt Nam nếu phần này còn mờ.